หมอกบ่วาย หรือ จอกบ่วาย เป็นพืชในสกุลโดรเซอร่า ( Drosera ) วงศ์โดรเซอราซี ( Droseraceae ) เป็นพืชกินแมลง (insectivorous plant) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Drosera burmannii Vahl (1) ซึ่งมีรายละเอียดข้อมูลการใช้ทางการแพทย์ของอีสานจากสารานุกรมสมุนไพร เล่ม 4 ( กกยาอีสาน ) (2) ดังนี้
ยาพื้นบ้านอีสาน ใช้ ทั้งต้นแห้ง ดองเหล้าดื่ม แก้ท้องมาน ทั้งต้นสด ขยี้ทาแก้กลากเกลื้อน
ตำรายาไทย ใช้ ทั้งต้น แก้บิด ต่อมน้ำเหลืองอักเสบ ไข้มาลาเรีย
สำหรับพืชสกุลโดรเซอร่า ( Drosera ) ในประเทศไทยนั้น จากตำรา “ ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศ ไทย
เต็ม สมิตินันท์ ” (1) และ “Flora of Thailand” ( 5 ) ของกรมป่าไม้ มีอยู่ 3 ชนิด คือ
1. Drosera burmannii Vahl ( จอกบ่วาย ) พบได้ทั่วประเทศ ชอบขึ้นบนดินปนทรายที่ชื้น พบได้ตั้งแต่พื้นที่ลุ่มถึงที่ความสูง 1400 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล
2. Drosera indica L. ( หญ้าน้ำค้าง ) พบได้ทั่วประเทศ ขึ้นปนไปกับหญ้าบนดินที่ชื้น บนดินโคลน ศิลาแลง หรือทราย พบได้ตั้งแต่ที่ลุ่มไปจนถึง 1200 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ข้อมูลจากสารานุกรมสมุนไพร เล่ม 4 ( กกยาอีสาน ) ระบุว่า ทั้งต้น ใช้แก้ท้องมานและตับอักเสบ (2)
3. Drosera peltata Sm. ( ปัดน้ำ ) พบได้บ่อยในภาคเหนือ ตะวันออกเฉียงเหนือ และกาญจนบุรี ( บ่อแร่ )ในประเทศไทยเป็นพืชที่พบได้บ่อยบนภูเขาสูงตั้งแต่ 700-2100 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ในป่าสนที่มีดินทรายและหญ้าใต้ พืชชนิดนี้ไม่มีข้อมูลการใช้เป็นยาในตำรายาไทยหรือในกกยาอีสาน
